Çok uzun zamandır bir şiirin başına oturup dizelerin arasında kaybolmamış, bir şiiri yalnızca okumakla kalmayıp anlamını, imgelerini ve ardında sakladığı duyguları tek tek kurcalamamıştım. Ta ki sevgili blog arkadaşım Deeptone bana bunu yeniden hatırlatana kadar. Onun vesilesiyle, uzun zamandır ara verdiğim şiir analizlerine geri dönmek istedim. İlk olarak da karşıma çıkan her şiirden değil, nedense içimde özel bir merak uyandıran “Exeunt” ile başlamak istedim. Kısacık bir şiir olmasına rağmen mevsimin yavaşça sahneden çekilişini, solan bir yazın ardından kalan sessizliği ve doğanın o hüzünlü vedasını öyle güzel anlatıyor ki, birkaç dizeyi geçip gitmek yerine biraz durup üzerinde düşünmeyi hak ediyor. O halde, uzun bir aradan sonra yeniden şiirlerin arasına dönelim ve bu kez yazın sahneden nasıl çıktığına birlikte bakalım.
Şiirin Türkçe Çevirisi
Parça parça ölür yaz;
Tarlanın kıyısında bir papatya, tek başına kalır.
Gri bir tarla taşının üzerine
Sıcaklığın son ışığı serilir.
Bütün sesler incelir, kısalır;
Tarla, yazın son ayinini tekdüze bir uğultuyla söyler.
Bir cırcır böceği, küçücük bir cenaze arabası gibi,
Kuru otların arasından ağır ağır sürünür.
Çeviriye dair bir not: Anlam bakımından uyması için kimi kelimeleri eklediğimi/değiştirdiğimi unutmayın. Orijinalini resimden okuyabilirsiniz.
Şiir Hakkında Temel Bilgiler
Bu bölümde bulacaklarınız:
-Şiirin adı
-Şairi
-Yazıldığı dönem/bağlam
-Şiirin türü
-Genel konusu
Şiirin adı “Exeunt”. Latince kökenli olan bu kelime, özellikle tiyatro metinlerinde birden fazla karakterin sahneden ayrıldığını belirtmek için kullanılıyor. Türkçeye doğrudan “çıkarlar” ya da “sahneden ayrılırlar” şeklinde çevrilebilir. Ben ise şiirin bütününe baktığımda başlığı “Çıkış” olarak çevirmeyi tercih ettim. Çünkü burada yalnızca birilerinin sahneden ayrılması değil, yazın da yavaş yavaş sahneden çekilmesi anlatılıyor. Mevsim sona ererken çiçekler, sıcaklık, sesler ve canlılık birer birer geride kalıyor. Bu nedenle “Çıkış” hem şiirin tiyatro çağrışımını koruduğunu hem de yazın sessizce vedasını daha yalın bir biçimde karşıladığını düşündüm.
Richard Wilbur
Şiirimizin şairi Richard Wilbur (1921–2017), 20. yüzyıl Amerikan şiirinin öne çıkan isimlerinden biri. Aynı zamanda çevirmen ve eğitimci olan Wilbur, şiirlerinde özellikle ölçü, kafiye ve biçimsel düzeni ustalıkla kullanmasıyla tanınıyor. İki kez Pulitzer Şiir Ödülü kazanan Wilbur, 1987–1988 yıllarında Amerika Birleşik Devletleri'nin Poet Laureate'ı, yani ülkenin resmi şairi olarak görev yaptı.
Wilbur'un şiirlerinde gündelik hayat, doğa ve insan deneyimi sıklıkla oldukça dikkatli ve incelikli bir dille ele alınıyor. “Exeunt” de bunun güzel bir örneği: yalnızca yazın sona erişini anlatmakla kalmıyor, bunu tiyatro ve cenaze imgeleriyle iç içe geçirerek mevsimin sonunu adeta küçük bir vedaya dönüştürüyor. Şiirin kendisi de Wilbur'un biçimsel ustalığının iyi bir örneği olarak değerlendirilmiş.
3. Şiirin Türü
“Exeunt”, biçim ve konu açısından lirik şiir olarak değerlendirilebilir. Wilbur burada bir olay örgüsü anlatmaktan çok, kısa bir doğa manzarası üzerinden bir mevsimin sona erişinin yarattığı duygu ve atmosferi aktarıyor.
Aynı zamanda şiirde belirgin bir pastoral (kır/doğa) şiir özelliği de bulunuyor. Tarlanın kıyısı, papatya, kuru otlar ve cırcır böceği gibi unsurlar şiirin bütün dünyasını doğanın içine yerleştiriyor. Ancak bu pastoral manzara huzurlu ve neşeli olmaktan ziyade solgun, sessiz ve ölüm duygusuyla çevrili.
Hiç yorum yok: