Dünya, birbirinden farklı ve hayranlık uyandıran canlılarla dolu. Ancak nedense denizlerin derinliklerinde yaşayan canlılar bana her zaman biraz daha gizemli, hatta sanki bu dünyaya ait değillermiş gibi gelmiştir. Belki de henüz keşfedemediğimiz koca bir dünyanın içinde, alışık olduğumuz yaşam biçimlerinden çok farklı hayatlar sürdürdükleri içindir. Her biri kendi başına ayrı bir merak konusu olsa da bu kez dikkatimi ahtapotlara çevirmek istedim. Üç kalpleri, mavi kanları, şaşırtıcı zekaları ve sıra dışı yetenekleriyle ahtapotlar, doğanın ne kadar tuhaf ve büyüleyici olabileceğini bir kez daha hatırlatıyor. Gelin, denizlerin bu küçük gizemlerini biraz daha yakından tanıyalım.
Ahtapotlarla ilgili en şaşırtıcı bilgilerden biri, tam üç kalbe sahip olmaları.
İki kalpleri, kanı solungaçlara göndererek oksijen almasını sağlıyor. Üçüncü kalp ise oksijenlenmiş kanı vücudun geri kalanına pompalıyor.
Fakat daha da ilginç bir ayrıntı var: Ahtapot yüzmeye başladığında vücuduna kan pompalayan ana kalbi durabiliyor. Bu nedenle yüzmek onlar için oldukça yorucu bir aktivite. Genellikle deniz tabanında sürünerek hareket etmeyi tercih ediyorlar.
İnsanların kanı, oksijen taşımak için demir içeren hemoglobinden yararlanır ve bu nedenle kırmızıdır. Ahtapotlarda ise oksijen taşımakla görevli protein hemocyanin (hemosiyanin) olarak adlandırılır ve demir yerine bakır içerir.
Bakır içeren bu protein, oksijenle birleştiğinde mavi renk alır.
Yani bir ahtapotun kanı gerçekten mavidir! Bu özel sistem, özellikle soğuk ve oksijenin az bulunduğu deniz ortamlarında yaşamalarına yardımcı olur.
Ahtapotların sekiz kolu yalnızca avlarını yakalamak veya hareket etmek için kullandıkları uzuvlar değildir. Her bir kol, oldukça gelişmiş bir sinir ağına sahiptir.
Daha da şaşırtıcısı, ahtapotların sinir hücrelerinin yaklaşık üçte ikisi kollarında bulunur. Bu sayede kollar, merkezi beyinden sürekli talimat beklemeden bazı hareketleri gerçekleştirebilir.
Bir kol yiyecek ararken diğeri bir yüzeyi inceleyebilir. Üstelik vantuzlarıyla dokundukları nesnelerin kimyasal özelliklerini de algılayabilirler. Kısacası ahtapotların kolları yalnızca dokunmaz; bir bakıma tadar!
Ahtapotların kamuflaj yetenekleri gerçekten hayranlık uyandırıcıdır.
Derilerinde kromatofor adı verilen, pigment içeren özel hücreler bulunur. Bu hücrelerin kontrolü sayesinde derilerinin rengini ve desenini çok hızlı bir şekilde değiştirebilirler.
Ancak olay yalnızca renk değiştirmekle sınırlı değil. Derilerinin yüzeyini de düzenleyerek pürüzsüz bir görünümden kayalık veya dikenli bir görünüme geçebilirler.
Böylece bir anda çevrelerindeki mercanlara, kayalara veya deniz tabanına benzeyebilirler.
Bu yeteneklerini hem avcılardan saklanmak hem de avlarına fark edilmeden yaklaşmak için kullanırlar.
Ahtapotların vücutlarında sert bir iskelet veya kemik bulunmaz. Bu nedenle vücutlarını inanılmaz derecede esnetebilirler.
Bir ahtapotun geçebileceği en dar alan, genellikle gagasının sığabildiği açıklıktır. Çünkü vücutlarının sert olan tek önemli kısmı, ağızlarında bulunan papağan gagasına benzeyen yapıdır.
Bu özellikleri sayesinde kendilerinden çok daha küçük görünen deliklerden geçebilir, dar kayalıkların arasına saklanabilir ve akvaryumlardan kaçabilirler.
Bir ahtapot için kapalı bir alan, her zaman gerçekten kapalı anlamına gelmez!
Ahtapotların zekası yalnızca bulmacaları çözebilmeleriyle sınırlı değil. Bazı türleri çevrelerindeki nesneleri araç olarak da kullanabiliyor. Özellikle damarlı ahtapot (Amphioctopus marginatus), deniz tabanında bulduğu hindistan cevizi kabuklarını toplayıp taşımasıyla tanınıyor. Tehlike hissettiğinde bu kabukları bir araya getirerek kendisine geçici bir barınak oluşturabiliyor. Düşünsenize, bir canlı ileride ihtiyaç duyabileceği bir nesneyi saklıyor ve gerektiğinde kullanmak üzere yanında taşıyor. Bu davranış, hayvanlar dünyasında oldukça dikkat çekici bir araç kullanımı örneği.
Ahtapotların insanları tanıyabildiğini biliyor muydunuz?
Araştırmalar, bazı ahtapotların kendileriyle ilgilenen farklı insanları birbirinden ayırt edebildiğini gösteriyor. Hatta laboratuvar ortamında kendileriyle olumlu veya olumsuz deneyimler yaşayan kişilere farklı tepkiler verebildikleri gözlemlenmiş.
Bu durum, onların yalnızca içgüdüleriyle hareket eden canlılar olmadığını gösteren ilginç örneklerden biri.
Üstelik her ahtapotun karakteri de aynı değil. Bazıları meraklı ve oyuncuyken bazıları daha çekingen ve sakin davranabiliyor.
Tehlike anında ahtapotların mürekkep püskürttüğünü muhtemelen biliyorsunuzdur. Ancak bu mürekkebin tek amacı görüşü engellemek değil. Ahtapot mürekkebi, avcının dikkatini dağıtmaya yardımcı olan bir savunma mekanizmasıdır. Oluşan koyu bulut, ahtapotun kaçabilmesi için fırsat yaratır. Üstelik mürekkep, bazı avcıların koku ve kimyasal algılarını da bozabilir. Yani ahtapotlar düşmanlarına yalnızca görsel bir perde oluşturmakla kalmaz, aynı zamanda kaçışlarını kolaylaştıracak bir şaşırtmaca da hazırlar.
Taklitçi ahtapot (Thaumoctopus mimicus), hayvanlar dünyasının en başarılı taklitçilerinden biridir. Bu tür, çevresindeki tehlikelere göre farklı deniz canlılarının görünümünü ve hareketlerini taklit edebilir. Deniz yılanı, aslan balığı ve yassı balık gibi canlıları andıran şekillere bürünebilir. Örneğin kendisini tehdit altında hissettiğinde kollarından bazılarını belirli bir biçimde uzatarak zehirli bir deniz yılanını andırabilir. Bu olağanüstü yetenek, yalnızca saklanmak değil, potansiyel avcıları uzak tutmak için de kullanılır.
Ahtapotların yaşam süresi türlerine göre değişir. Bazı küçük türler yalnızca birkaç ay yaşarken bazı büyük türler birkaç yıl hayatta kalabilir. Ancak yaşam döngülerinin en hüzünlü tarafı üremelerinden sonra yaşadıkları değişimdir.
Dişi ahtapotlar yumurtalarını bıraktıktan sonra onları büyük bir özenle korur. Yumurtaların üzerine su akışı sağlayarak oksijenlenmelerine yardımcı olur ve onları avcılardan korur. Bu süreçte çoğu türde beslenmeyi bırakırlar. Yumurtalar çatladığında dişi ahtapot genellikle yaşamının sonuna yaklaşmış olur. Erkekler de çiftleşmeden sonraki dönemde ölür.
Denizin en zeki canlılarından birinin yaşam döngüsü, doğanın ne kadar şaşırtıcı ve bazen de hüzünlü olabileceğini gösteriyor, öyle değil mi?
Ahtapotların sinir sistemi, insanlardan oldukça farklı bir şekilde organize edilmiştir. Yaklaşık 500 milyon sinir hücresine sahip oldukları tahmin edilir ve bunların büyük bölümü kollarında bulunur. Bu nedenle bilim insanları ahtapotları incelerken yalnızca bir hayvanın zekasını değil, zekanın bizden tamamen farklı bir vücut yapısında nasıl gelişebileceğini de araştırıyor. Belki de ahtapotları bu kadar büyüleyici yapan şey tam olarak budur: Zekanın ve yaşamın bizim alışık olduğumuz biçimlerde ortaya çıkmak zorunda olmadığını göstermeleri.
Siz bu konuda ne düşünüyorsunuz? Ahtapotun daha önceden bilmediğiniz özellikleri var mıydı? Yaşamların bu kadar farklı olması oldukça etkileyici değil mi? Yorumlarda fikirlerinizi belirtebilirsiniz...
0 Yorum